Aktualizacja 12 marca 2026
Kwestia alimentów na dziecko jest jednym z kluczowych zagadnień prawnych dotyczących rodzicielstwa i jego konsekwencji. Rodzice mają ustawowy obowiązek zapewnienia środków utrzymania swoim dzieciom, niezależnie od tego, czy mieszkają razem, czy też ich związek został zakończony. Prawo polskie precyzyjnie określa, kiedy obowiązek alimentacyjny powstaje, jak długo trwa i jakie czynniki mogą wpływać na jego zakończenie. Zrozumienie tych zasad jest fundamentalne dla każdego rodzica, aby móc prawidłowo zarządzać finansami rodziny i zapewnić dziecku odpowiedni poziom życia.
Obowiązek alimentacyjny powstaje z chwilą narodzin dziecka. Od tego momentu rodzice są zobowiązani do partycypowania w kosztach jego utrzymania, wychowania i edukacji. Nawet jeśli rodzice nie są małżeństwem, a nawet jeśli jeden z rodziców nie jest wpisany do aktu urodzenia, sąd może ustalić ojcostwo i na tej podstawie nałożyć obowiązek alimentacyjny. W praktyce, alimenty na dziecko można dochodzić od momentu, gdy drugi rodzic uchyla się od świadczeń lub gdy strony nie są w stanie porozumieć się w tej kwestii. Ustalenie wysokości alimentów odbywa się zazwyczaj na drodze sądowej, gdzie bierze się pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego do alimentacji rodzica.
Określenie, jak długo trwa obowiązek alimentacyjny, jest równie istotne. Zasadniczo, świadczenia te przysługują dziecku do momentu, aż osiągnie ono samodzielność życiową. Nie oznacza to jednak automatycznie osiągnięcia pełnoletności. Prawo polskie definiuje samodzielność życiową jako zdolność do samodzielnego utrzymania się, co jest ściśle związane z możliwością podjęcia pracy zarobkowej i zapewnienia sobie środków do życia. W praktyce, wiele czynników może wpływać na to, kiedy ten obowiązek ustanie, a sam proces jego zakończenia może wymagać dodatkowych formalności lub decyzji sądu.
Jak długo sąd zasądza alimenty na dziecko w praktyce
Praktyka sądowa w zakresie zasądzania alimentów na dziecko wykazuje pewne tendencje, które warto poznać, aby lepiej zrozumieć, czego można się spodziewać. Sąd, orzekając w sprawie alimentów, zawsze kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka. Oznacza to, że priorytetem jest zapewnienie mu warunków umożliwiających zaspokojenie jego podstawowych potrzeb, ale także rozwój fizyczny, psychiczny i intelektualny. Wysokość alimentów jest ustalana indywidualnie w każdym przypadku, biorąc pod uwagę wiele zmiennych, takich jak wiek dziecka, jego stan zdrowia, potrzeby edukacyjne, a także sytuację finansową obu rodziców.
Jeśli chodzi o czas trwania obowiązku alimentacyjnego, sąd zazwyczaj określa go do momentu, gdy dziecko osiągnie samodzielność życiową. Pełnoletność, czyli ukończenie 18 lat, jest ważnym progiem, ale nie zawsze oznacza automatyczne ustanie alimentacji. Dziecko, które nadal się uczy, na przykład w szkole średniej lub na studiach, i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, nadal może być uprawnione do otrzymywania alimentów od rodzica. Sąd ocenia, czy dalsza nauka jest uzasadniona i czy dziecko aktywnie dąży do uzyskania wykształcenia, które pozwoli mu na podjęcie pracy zarobkowej.
Warto podkreślić, że nawet po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, obowiązek alimentacyjny może trwać nadal, jeśli dziecko kontynuuje naukę i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Kluczowe jest tutaj pojęcie „usprawiedliwionej nauki”. Sąd może przyjąć, że kontynuacja edukacji na studiach wyższych jest uzasadniona, zwłaszcza jeśli dziecko wykazuje się dobrymi wynikami i jego przyszłe wykształcenie jest obiecujące. Z drugiej strony, jeśli pełnoletnie dziecko porzuca naukę, nie podejmuje pracy zarobkowej mimo braku przeszkód, lub jego styl życia jest rozrzutny i nieprzystający do jego możliwości, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny wygasł.
Kiedy ustaje obowiązek alimentacyjny wobec dziecka i jego konsekwencje
Ustanie obowiązku alimentacyjnego to moment, w którym rodzic przestaje być zobowiązany do finansowego wspierania swojego dziecka. Jak już wspomniano, najczęstszym kryterium jest osiągnięcie przez dziecko samodzielności życiowej. Jest to jednak pojęcie elastyczne i jego interpretacja może zależeć od konkretnych okoliczności sprawy. Samo osiągnięcie pełnoletności nie jest jednoznaczne z wygaśnięciem obowiązku, jeśli dziecko nadal potrzebuje wsparcia ze względu na kontynuację edukacji lub inne uzasadnione powody.
Jeśli dziecko osiągnie pełnoletność i jednocześnie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, na przykład poprzez podjęcie pracy zarobkowej, obowiązek alimentacyjny automatycznie wygasa. Podobnie, jeśli dziecko zawrze związek małżeński, co również można uznać za osiągnięcie samodzielności życiowej, obowiązek alimentacyjny rodzica wygasa. W przypadku, gdy dziecko studiuje, kluczowa jest ocena, czy nauka jest kontynuowana w sposób usprawiedliwiony i czy dziecko nie ma możliwości zarobkowania. Sąd może wziąć pod uwagę wiek dziecka, kierunek studiów, a także realia rynku pracy.
Konsekwencje ustania obowiązku alimentacyjnego są znaczące dla obu stron. Dla rodzica jest to ulga finansowa, ponieważ przestaje ponosić koszty utrzymania dziecka. Dla dziecka oznacza to konieczność samodzielnego radzenia sobie z finansami i wzięcia pełnej odpowiedzialności za swoje życie. Warto pamiętać, że w przypadku, gdy ustanie obowiązku alimentacyjnego jest kwestionowane przez jedną ze stron, konieczne może być skierowanie sprawy do sądu w celu uzyskania wiążącej decyzji. Sąd może również wziąć pod uwagę sytuację, gdy dziecko jest niepełnosprawne i wymaga stałej opieki i wsparcia, co może przedłużyć obowiązek alimentacyjny ponad standardowe ramy.
Jak długo rodzic płaci alimenty na dziecko po ukończeniu przez nie szkoły
Po ukończeniu przez dziecko szkoły, zwłaszcza szkoły średniej, pojawia się naturalne pytanie o dalszy ciąg obowiązków alimentacyjnych. W tym momencie kluczowe staje się rozróżnienie między zakończeniem obowiązku szkolnego a osiągnięciem samodzielności życiowej. Prawo nie określa sztywno momentu, w którym obowiązek ten ustaje po zakończeniu edukacji podstawowej lub średniej. Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji dziecka i jego dalszych planów życiowych.
Jeśli po ukończeniu szkoły dziecko postanawia kontynuować naukę na studiach wyższych lub w szkole policealnej, obowiązek alimentacyjny zazwyczaj trwa nadal. Ważne jest jednak, aby ta kontynuacja nauki była uzasadniona i zgodna z prawem. Oznacza to, że dziecko powinno aktywnie uczestniczyć w zajęciach, osiągać dobre wyniki i starać się zdobyć wykształcenie, które pozwoli mu na podjęcie w przyszłości pracy zarobkowej. Sąd może ocenić, czy dalsze kształcenie jest racjonalne i czy nie stanowi ono próby przedłużania okresu pobierania alimentów bez realnych perspektyw na samodzielność.
W sytuacji, gdy dziecko po ukończeniu szkoły nie kontynuuje nauki, ale jest w stanie podjąć pracę zarobkową i samodzielnie się utrzymać, obowiązek alimentacyjny wygasa. Nawet jeśli dziecko nie ma jeszcze ukończonych 18 lat, ale jest już w stanie zarabiać i pokrywać swoje koszty utrzymania, rodzic może być zwolniony z obowiązku alimentacyjnego. Z drugiej strony, jeśli dziecko po ukończeniu szkoły ma trudności ze znalezieniem pracy, jest chore, lub posiada inne istotne przeszkody uniemożliwiające mu samodzielne utrzymanie się, obowiązek alimentacyjny może nadal trwać. W takich przypadkach, aby formally zakończyć obowiązek alimentacyjny, rodzic powinien złożyć odpowiedni wniosek do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.
W jaki sposób można dochodzić alimentów na dziecko i jak długo to trwa
Dochodzenie alimentów na dziecko może odbywać się na kilka sposobów, w zależności od sytuacji i stopnia porozumienia między rodzicami. Najprostszym i najszybszym rozwiązaniem jest zawarcie dobrowolnego porozumienia między rodzicami, które może przybrać formę ugody. Taka ugoda może zostać sporządzona między samymi stronami lub zawarta przed mediatorem. W przypadku braku porozumienia, pozostaje droga sądowa, która jest bardziej formalna i czasochłonna.
Aby dochodzić alimentów na drodze sądowej, należy złożyć pozew o alimenty do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka lub pozwanego. W pozwie należy wskazać dane stron, uzasadnienie żądania, sprecyzować wysokość alimentów, a także przedstawić dowody potwierdzające potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe pozwanego rodzica. Do takich dowodów mogą należeć rachunki za wyżywienie, ubrania, edukację, zajęcia dodatkowe, a także dokumenty potwierdzające dochody pozwanego.
Czas trwania postępowania sądowego w sprawach o alimenty może być zróżnicowany. Zazwyczaj sprawy te są prowadzone w trybie przyspieszonym, ale długość postępowania zależy od wielu czynników, takich jak obłożenie sądu, złożoność sprawy, a także ewentualne komplikacje dowodowe. W sprawach o alimenty sąd może wydać postanowienie o zabezpieczeniu powództwa jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku, co oznacza, że obowiązek alimentacyjny zaczyna obowiązywać od momentu wydania tego postanowienia. Uzyskanie prawomocnego wyroku może potrwać od kilku miesięcy do nawet roku lub dłużej, w zależności od skomplikowania sprawy i ewentualnych apelacji.
Jak długo alimenty mogą być płacone na dziecko po osiągnięciu przez nie pełnoletności
Kwestia płacenia alimentów na dziecko po osiągnięciu przez nie pełnoletności jest jednym z najczęściej zadawanych pytań i często budzi wątpliwości. Jak już wielokrotnie podkreślano, ukończenie przez dziecko 18 roku życia nie oznacza automatycznego ustania obowiązku alimentacyjnego. Prawo polskie wiąże zakończenie tego obowiązku z osiągnięciem przez dziecko samodzielności życiowej, a nie tylko z przekroczeniem progu pełnoletności.
Jeśli pełnoletnie dziecko nadal się uczy, na przykład w szkole średniej, szkole policealnej, czy na studiach wyższych, i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, obowiązek alimentacyjny rodzica może nadal trwać. Kluczowe jest tutaj pojęcie „usprawiedliwionej nauki”. Sąd ocenia, czy kontynuacja edukacji jest racjonalna, czy dziecko aktywnie uczestniczy w procesie nauczania, a także czy jego obecne i przyszłe wykształcenie pozwoli mu na znalezienie pracy i samodzielne utrzymanie się. Na przykład, studiowanie kierunku, który ma dobre perspektywy na rynku pracy, jest zazwyczaj traktowane jako uzasadniona podstawa do dalszego pobierania alimentów.
Jednakże, jeśli pełnoletnie dziecko porzuca naukę, nie podejmuje pracy zarobkowej mimo braku przeszkód, lub jego styl życia jest nieodpowiedzialny i nie sprzyja osiągnięciu samodzielności, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny wygasł. Warto również zaznaczyć, że w przypadku, gdy rodzic, który płaci alimenty, uważa, że obowiązek ten powinien ustać, może złożyć do sądu pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Sąd wówczas rozważy wszystkie okoliczności i wyda decyzję, czy obowiązek ten nadal istnieje, czy też został zakończony. Nie ma zatem sztywnej górnej granicy wiekowej dla obowiązku alimentacyjnego, jeśli dziecko faktycznie potrzebuje wsparcia.
Zmiana wysokości alimentów na dziecko i ich czas trwania po zmianach
Obowiązek alimentacyjny, choć zazwyczaj trwa przez dłuższy okres, nie jest stały i może ulegać zmianom. Zarówno wysokość alimentów, jak i ich czas trwania, mogą być modyfikowane w zależności od zmieniających się okoliczności życiowych zarówno dziecka, jak i rodziców. Jest to istotne dla zapewnienia sprawiedliwego podziału obowiązków i dostosowania świadczeń do aktualnych potrzeb.
Zmiana wysokości alimentów może być konieczna w kilku sytuacjach. Po pierwsze, jeśli nastąpiła istotna zmiana w potrzebach dziecka. Może to być związane z jego wiekiem, stanem zdrowia, rozpoczęciem nauki w nowej szkole, czy też potrzebą specjalistycznych zajęć terapeutycznych lub edukacyjnych. Po drugie, zmiana może być spowodowana zmianą możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica zobowiązanego do alimentacji. Jeśli rodzic uzyskał znaczący wzrost dochodów, sąd może zasądzić wyższe alimenty. Z drugiej strony, jeśli rodzic utracił pracę lub jego dochody znacznie zmalały, może on wystąpić o obniżenie wysokości alimentów.
Zmiana czasu trwania obowiązku alimentacyjnego może nastąpić, gdy pierwotnie określony termin już nie odpowiada rzeczywistej sytuacji. Na przykład, jeśli dziecko miało zakończyć naukę w określonym terminie, ale z uzasadnionych powodów przedłuża swoją edukację, można wystąpić o przedłużenie obowiązku alimentacyjnego. Proces zmiany wysokości lub czasu trwania alimentów odbywa się zazwyczaj na drodze sądowej, poprzez złożenie odpowiedniego pozwu o zmianę orzeczenia dotyczącego alimentów. Sąd ponownie oceni sytuację dziecka i rodziców, biorąc pod uwagę aktualne dowody i okoliczności.
Ochrona ubezpieczeniowa dziecka a długość trwania alimentów na nie
Kwestia ochrony ubezpieczeniowej dziecka jest ściśle powiązana z obowiązkiem alimentacyjnym i czasem jego trwania. Zgodnie z polskim prawem, rodzic, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, ma również obowiązek zapewnienia dziecku odpowiedniej opieki medycznej. Oznacza to, że dziecko powinno być objęte ubezpieczeniem zdrowotnym.
Jeśli rodzice są małżeństwem i wspólnie wychowują dziecko, zazwyczaj jedno z nich, pracujące i odprowadzające składki na ubezpieczenie zdrowotne, może zgłosić dziecko do ubezpieczenia jako członka rodziny. W przypadku, gdy rodzice są rozwiedzeni lub nie pozostają w związku małżeńskim, obowiązek zapewnienia ubezpieczenia zdrowotnego dla dziecka spoczywa zazwyczaj na rodzicu zobowiązanym do płacenia alimentów. Wysokość alimentów ustalana jest bowiem z uwzględnieniem wszelkich usprawiedliwionych potrzeb dziecka, w tym kosztów związanych z opieką medyczną i ubezpieczeniem.
Długość trwania obowiązku alimentacyjnego ma bezpośredni wpływ na to, jak długo dziecko będzie objęte ochroną ubezpieczeniową ze strony rodzica płacącego alimenty. Dopóki istnieje obowiązek alimentacyjny, dopóty rodzic jest zobowiązany do zapewnienia dziecku ubezpieczenia zdrowotnego. W momencie ustania obowiązku alimentacyjnego, na przykład z powodu osiągnięcia przez dziecko samodzielności życiowej lub ukończenia nauki, obowiązek ten również wygasa. Wtedy dziecko, jeśli jest pełnoletnie, musi samodzielnie zadbać o swoje ubezpieczenie zdrowotne, na przykład poprzez podjęcie pracy, która zapewnia ubezpieczenie, lub zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, która może zapewnić ubezpieczenie.
Jak długo płaci się alimenty na dziecko studiujące za granicą
Sytuacja, w której dziecko studiuje za granicą, nie zwalnia rodzica z obowiązku alimentacyjnego, ale może wprowadzać pewne dodatkowe komplikacje i wymagać specyficznego podejścia. Obowiązek alimentacyjny, zgodnie z polskim prawem, trwa do momentu osiągnięcia przez dziecko samodzielności życiowej, a kontynuacja nauki, niezależnie od miejsca jej odbywania, jest jednym z kluczowych czynników decydujących o tym, czy ta samodzielność została już osiągnięta.
Jeżeli polskie prawo ma zastosowanie do danej sytuacji (co zależy od miejsca zamieszkania dziecka i rodzica, a także od przepisów prawa prywatnego międzynarodowego), to rodzic nadal jest zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania dziecka studiującego za granicą. Wysokość alimentów będzie ustalana na podstawie usprawiedliwionych potrzeb dziecka, które w przypadku studiów zagranicznych mogą być wyższe niż w kraju, obejmując koszty zakwaterowania, wyżywienia, czesnego, materiałów edukacyjnych, a także koszty związane z podróżami i ubezpieczeniem. Jednocześnie sąd będzie brał pod uwagę zarobkowe i majątkowe możliwości polskiego rodzica.
W przypadku, gdy sprawa dotyczy alimentów na dziecko studiujące za granicą, a drugi rodzic mieszka poza granicami Polski, mogą pojawić się trudności z egzekucją obowiązku alimentacyjnego. W takich sytuacjach może być konieczne skorzystanie z międzynarodowych przepisów prawa, umów dwustronnych między państwami, lub odpowiednich konwencji międzynarodowych, takich jak Konwencja Haskie z 1956 roku o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci. W niektórych przypadkach postępowanie alimentacyjne może być prowadzone w kraju zamieszkania dziecka, a wyrok uzyskany tam będzie podlegał uznaniu i wykonaniu w Polsce lub odwrotnie. Niezależnie od jurysdykcji, kluczowe jest udowodnienie, że nauka jest kontynuowana w sposób uzasadniony i że dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać.
Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka niepełnosprawnego
Obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka niepełnosprawnego to szczególna sytuacja, która często wymaga dłuższego wsparcia finansowego ze strony rodzica. W przeciwieństwie do sytuacji, gdy dziecko osiąga samodzielność życiową, niepełnosprawność może trwale uniemożliwiać samodzielne utrzymanie się, nawet po przekroczeniu progu pełnoletności.
Prawo polskie przewiduje, że obowiązek alimentacyjny może trwać nadal, jeśli pełnoletnie dziecko jest niepełnosprawne i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Oznacza to, że stan niepełnosprawności, który uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej i zapewnienie sobie środków do życia, jest wystarczającą przesłanką do dalszego pobierania alimentów od rodzica. Sąd, oceniając taką sytuację, bierze pod uwagę stopień niepełnosprawności dziecka, jego potrzeby medyczne, rehabilitacyjne, edukacyjne oraz społeczne, a także możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica.
Ważne jest, aby niepełnosprawność dziecka była udokumentowana odpowiednimi orzeczeniami lekarskimi lub o stopniu niepełnosprawności. Rodzic zobowiązany do alimentacji może wystąpić do sądu z wnioskiem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, jeśli uzna, że dziecko mimo niepełnosprawności jest w stanie samodzielnie się utrzymać, na przykład dzięki otrzymywanym świadczeniom socjalnym lub rentowym. Jednakże, w większości przypadków, jeśli niepełnosprawność jest znacząca i uniemożliwia samodzielne funkcjonowanie, obowiązek alimentacyjny może trwać przez całe życie dziecka. W takich sytuacjach rodzice często decydują się na wsparcie finansowe dobrowolnie, ale w razie potrzeby można dochodzić swoich praw na drodze sądowej.
Jak długo rodzice mogą pobierać alimenty na dorosłe dzieci w wyjątkowych sytuacjach
Istnieją sytuacje, w których nawet dorosłe dzieci mogą nadal pobierać alimenty od swoich rodziców, choć jest to zazwyczaj zarezerwowane dla wyjątkowych okoliczności i wymaga spełnienia specyficznych kryteriów. Zasadniczo, obowiązek alimentacyjny kończy się z chwilą osiągnięcia przez dziecko samodzielności życiowej, ale prawo przewiduje wyjątki od tej reguły.
Jednym z takich wyjątków jest sytuacja, gdy dorosłe dziecko znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, a jego sytuacja materialna jest szczególnie trudna. Może to wynikać z utraty pracy, chorób, czy też innych nieprzewidzianych zdarzeń losowych, które uniemożliwiają mu samodzielne utrzymanie się. W takich przypadkach, jeśli rodzice mają możliwości finansowe, sąd może zasądzić alimenty na rzecz dorosłego dziecka, ale jest to świadczenie o charakterze subsydiarnym, czyli uzupełniającym inne źródła utrzymania.
Innym wyjątkiem jest sytuacja, gdy dziecko jest ciężko chore lub niepełnosprawne i wymaga stałej opieki i wsparcia, które przekraczają jego możliwości zarobkowe. Jak już wspomniano, obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego dziecka może trwać przez całe życie. Należy jednak pamiętać, że zasądzenie alimentów na rzecz dorosłego dziecka jest wyjątkiem od reguły i wymaga od niego udowodnienia, że znajduje się w niedostatku i że jego sytuacja jest naprawdę trudna. Rodzice również mają obowiązek alimentacyjny wobec siebie nawzajem, jeśli jedno z nich popadnie w niedostatek, ale pierwszeństwo w dochodzeniu alimentów mają dzieci.
Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny wobec dziecka w przypadku śmierci jednego z rodziców
Śmierć jednego z rodziców jest zawsze trudnym doświadczeniem dla rodziny, a w kontekście alimentów rodzi pytania o dalszy bieg obowiązku. Prawo polskie przewiduje, że obowiązek alimentacyjny jest zobowiązaniem osobistym, ale jego skutki obejmują również dziedziczenie.
W przypadku śmierci rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów, jego obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie. Zamiast tego, obowiązek ten przechodzi na jego spadkobierców. Oznacza to, że osoby, które dziedziczą po zmarłym rodzicu (np. jego dzieci z innego związku, czy też jego małżonek), stają się odpowiedzialne za alimenty w ramach odziedziczonego majątku. Jednakże, zakres tej odpowiedzialności jest ograniczony do wartości odziedziczonego spadku. Dziecko uprawnione do alimentów może dochodzić swoich praw od spadkobierców zmarłego rodzica.
Jeśli drugi rodzic, żyjący i sprawujący opiekę nad dzieckiem, jest w stanie samodzielnie zapewnić dziecku utrzymanie, obowiązek alimentacyjny może zostać zmniejszony lub uchylony w stosunku do spadkobierców. Sąd będzie brał pod uwagę sytuację materialną żyjącego rodzica oraz potrzeby dziecka. W sytuacji, gdy żyjący rodzic nie jest w stanie samodzielnie utrzymać dziecka, wówczas obowiązek alimentacyjny będzie kontynuowany przez spadkobierców zmarłego rodzica, w granicach dziedziczonego majątku. Warto zaznaczyć, że dziecko nadal ma prawo do alimentów do momentu osiągnięcia samodzielności życiowej, niezależnie od sytuacji śmierci jednego z rodziców. W przypadku śmierci rodzica, który sam płacił alimenty, dziecko nadal może je otrzymywać od spadkobierców zmarłego.
